Zakończenie konsultacji społecznych ws. należytej staranności

25 kwietnia 2018 r. Ministerstwo Finansów opublikowało informację o zakończeniu konsultacji społecznych dotyczących przesłanek należytej staranności w podatku od towarów i usług oraz opublikowało dokument pt. „Metodyka w zakresie oceny dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych” („Metodyka”).

Publikacja Metodyki

Opublikowanie Metodyki zakończyło trwające od września 2017 r. konsultacje społeczne. Podstawę do opracowania „Metodyki" stanowiły ustalenia Zespołu Roboczego, w skład którego weszło 12 podmiotów reprezentujących stronę społeczną oraz przedstawiciele MF i KAS.

Jak wskazała podczas spotkania minister finansów prof. Teresa Czerwińska „Prezentowaną >>Metodykę<< kieruję do Krajowej Administracji Skarbowej. Jest to zbiór wskazówek pomocnych urzędnikom skarbowym w ocenie dochowania należytej staranności w VAT przez przedsiębiorców. Dokument powstał we współpracy ze stroną społeczną. To także swoisty >>drogowskaz<< dla przedsiębiorców, wskazujący czym w ocenie należytej staranności kierują się urzędnicy."

Zakres stosowania Metodyki

Metodyka ma mieć zastosowanie do nabywców towarów w obrocie krajowym, którzy (i) nie dokonali oszustwa w zakresie podatku VAT oraz (ii) nie wiedzieli, że transakcja, w wyniku której nabyli towar, służy oszustwu w zakresie VAT. Określa ona najistotniejsze okoliczności, które powinny być brane pod uwagę przez organy podatkowe w postępowaniach podatkowych przy ocenie dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych udokumentowanych fakturą z wykazaną kwotą podatku od towarów i usług i co do zasady przy ocenie transakcji z bezpośrednim kontrahentem podatnika.

Podstawowe cele Metodyki, wskazane przez ministerstwo finansów, to:

  • wprowadzenie wspólnych wskazówek dla oceny dochowania przez podatnika należytej staranności;
  • określenie rekomendacji dla KAS w zakresie tego, co należy badać w pierwszej kolejności, uwzględniając te działania, które w praktyce może realnie wykonać podatnik, aby rzetelnie zweryfikować swoich kontrahentów;
  • zwiększenie pewność obrotu krajowego i przejrzystość działań KAS.

Jak dalej wskazano w komunikacie MF „jeżeli podatnik podejmie działania wskazane w Metodyce to istotnie zwiększa się prawdopodobieństwo dochowania przez niego należytej staranności. Dopiero jeżeli zignoruje obiektywne okoliczności, wskazujące na to, że transakcja może mieć na celu naruszenie prawa lub oszustwo, powinno mu zostać zakwestionowane prawo do odliczenia podatku naliczonego."

W związku z większym ryzykiem w przypadku transakcji z nowym kontrahentem Metodyka wprowadza rozróżnienie na przesłanki oceny na etapie rozpoczęcia współpracy z kontrahentem oraz
w trakcie trwania współpracy. W obu przypadkach wskazano kryteria formalne oraz transakcyjne oceny dochowania należytej staranności, które powinny być stosowane z uwzględnieniem wartości transakcji.

W Metodyce wskazano również przesłanki oceny dochowania należytej staranności przez podatnika w razie płatności przy wykorzystaniu mechanizmu podzielonej płatności.

Por. treść Metodyki na stronach MF.

Status prawny Metodyki

Nie bez znaczenia pozostaje jednak fakt, że Metodyka jest narzędziem mającym jedynie ułatwić organom podatkowym ocenę dochowania należytej staranności przez podatników, nie ma natomiast statusu objaśnień podatkowych, o których mowa w art. 14a § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

Skutkować to może odmienną, niż wskazana w Metodyce, oceną działań podatnika, przez organy podatkowe, które nie są w żaden formalny sposób związane treścią Metodyki. Nie udało się zatem, w ramach projektu prowadzonego przez MF, na wprowadzenie instrumentu zapewniającego podatnikom większą pewność płynącą z zastosowania się do wskazań zawartych w Metodyce.

Z drugiej jednak strony, niepodjęcie działań wskazanych w Metodyce także nie powinno automatycznie wywołać utraty prawa do odliczenia naliczonego podatku VAT. W przypadku kwestionowania rozliczeń w podatku VAT, podatnik może bowiem wykazywać, że dochował należytej staranności przy zawieraniu transakcji w dowolny inny sposób.

Dalsze działania

Metodyka ma być na bieżąco aktualizowana przez MF, biorąc pod uwagę doświadczenia podatników oraz administracji skarbowej. Wydaje się jednak, że już teraz należy przejrzeć własne procedury związane z zawieraniem transakcji (szczególnie tych narażonych na ryzyko w VAT), aby ocenić, czy wymagają one zmiany lub aktualizacji.