Rewolucyjne zmiany w prawie cywilnym – nowe terminy przedawnienia

Wczoraj (tj. 9 lipca 2018 r.) weszła w życie nowelizacja Kodeksu cywilnego, która skraca terminy przedawnienia, określa nowe zasady ich liczenia oraz zmienia zasady podnoszenia zarzutu przedawnienia w przypadku konsumentów.

Nowe (nie zawsze krótsze) terminy przedawnienia

Terminy przedawnienia roszczeń majątkowych, określone w Kodeksie cywilnym, wynosiły w większości przypadków 3 lub 10 lat. Zgodnie ze zmianą, ogólny termin przedawnienia roszczeń majątkowych (10 letni) zostaje skrócony i obecnie będzie wynosił 6 lat. Podobnemu skróceniu (z 10 do 6 lat) ulega termin przedawnienia dla roszczeń stwierdzonych wyrokiem sądu.

Pozornie, nie ulega zmianie termin przedawnienia dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz te związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, który nadal wynosi trzy lata. Przy czym inny będzie sposób jego liczenia, co może skutkować faktycznym wydłużeniem terminu.

Nowe sposoby obliczania terminu

Jednocześnie, ustawodawca odchodzi (dla wszystkich terminów przedawnienia wynoszących co najmniej 2 lata) od liczenia terminu przedawnienia "co do dnia", licząc od momentu wymagalności.

Od wejścia w życie nowelizacji, dla roszczeń 2-letnich i dłuższych termin przedawnienia należy liczyć zgodnie z ogólnymi zasadami prawa cywilnego, jednak koniec będzie przypadał zawsze w ostatnim dniu roku kalendarzowego (a więc 31 grudnia).

Przedawnienie w przypadku konsumentów

Istotną nowością, którą wprowadza ustawa, jest przyjęcie odrębnych regulacji dotyczących przedawnienia roszczeń przysługujących przeciwko konsumentom.

Zgodnie z nową regulacją, nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi po upływie terminu przedawnienia. Konsument nie musi więc podnosić zarzutu przedawnienia, by uchylić się od obowiązku zaspokojenia wierzytelności. Przedawnienie zostanie stwierdzone przez sąd z urzędu.

Ustawodawca pozostawił jednak możliwość nieuwzględnienia przedawnienia przez sąd. Sąd może bowiem, w wyjątkowych wypadkach i jeżeli wymagają tego względy słuszności, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi.

Przepisy przejściowe

Zmienione zasady przedawnienia roszczeń mają zastosowanie do roszczeń powstałych zarówno od 9 lipca 2018 r., jak i wcześniej (o ile roszczenia te nie uległy jeszcze przedawnieniu). W takim wypadku termin biegnie na nowo, wedle nowych regulacji. Niemniej, w przypadku gdyby termin przedawnienia określony w przepisach poprzednich miałby zakończyć się szybciej, stosuje się przepisy obowiązujące przed 9 lipca 2018 r.

Oznacza to, że każdorazowo konieczne będzie obliczenie dwóch dat, z których wcześniejsza będzie końcem terminu przedawnienia roszczenia powstałego przed 9 lipca 2018 r.:

  • daty zakończenia 10-letniego terminu przedawnienia, który rozpoczął bieg przed wejściem w życie nowelizacji,
  • daty zakończenia 6-letniego terminu przedawnienia, który rozpoczął bieg wraz z wejściem w życie nowelizacji.

Podsumowanie

Zmiany z pewnością są korzystne w wielu aspektach. Z jednej strony zmuszają wierzycieli, aby dochodzili roszczeń wcześniej, co zwiększa szanse na przeprowadzenie efektywnego procesu. Z drugiej strony, wydłużenie terminów do końca roku kalendarzowego pozwoli uniknąć sporów w zakresie upływu przedawnienia w sytuacjach, gdy termin wymagalności był sporny.

Nie bez znaczenia pozostaje także obowiązek uwzględnienia przez sąd z urzędu zarzutu przedawnienia w przypadku konsumentów. Przy czym dopiero praktyka sądów pozwoli ocenić, czy i w jaki sposób regulacje te zostaną wykorzystane.